Fragment książki:

Anatolij Golicyn - "Nowe kłamstwa w miejsce starych komunistyczna strategia podstępu i dezinformacji"

Wzorce Dezinformacji:

„Słabość i Ewolucja”

Można wyróżnić trzy wzorce strategicznej dezinformacji stosowane

przez komunistów: wzorzec dla okresu, w którym realizowane

są cele konkretnej dalekosiężnej doktryny politycznej,

wzorzec na czas kryzysu reżimu komunistycznego lub jego polityki

i wreszcie wzorzec na okres przejściowy.

Wzorzec „Słabości i Ewolucji”

Wzorzec dezinformacji wykorzystywany podczas realizacji

dalekosiężnej doktryny politycznej można nazwać wzorcem

„słabości i ewolucji” lub też „wykalkulowanego umiaru ideologicznego”.

Jego celem jest rozwianie obaw przeciwnika międzynarodowego

komunizmu, poprzez zaniżanie jego rzeczywistej

siły i utrudnianie im działań poprzez maskowanie rzeczywistych

postępów komunizmu.

Dezinformacyjne zastosowanie tego wzorca oznacza zatem

odzwierciedlanie rzeczywistych lub wymyślonych słabości, rozłamów

i kryzysów świata komunistycznego, oraz stwarzanie wrażenia

ewolucji od systemu ideologicznego w stronę jakiegoś systemu

konwencjonalnego, narodowo-państwowego. Zamiarem

– 13 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

jest spowodowanie sytuacji, w której niekomunistyczne państwa,

przyjmujące rzekomą niespójność i ewolucję świata komunistycznego

za pewnik, nie będą w stanie zareagować odpowiednio na

strategię ofensywną i w zamieszaniu zostaną zmuszone do podjęcia

błędnych decyzji i przyjęcia nietrafnych analiz w sferze

współistnienia ze światem komunistycznym. Główną rolę w tym

wzorcu dezinformacji odgrywa ukrywanie i mylne przedstawianie

prawdziwej natury, celów, taktyki i technik prowadzenia

polityki.

Podejmowane są wysiłki w celu ukrycia lub zaniżenia prawdziwej

siły i agresywności komunizmu w celu pozyskania i wykorzystania

taktycznych sojuszników politycznych i uniknięcia

wzbudzenia ich podejrzeń. Prawdziwe pozytywne informacje o

reżimach komunistycznych są zatajane lub dezawuowane, niekorzystne

są ujawniane, wymyślane, bądź przekazywane w formie

„przecieków kontrolowanych”. Wiedząc, że w odróżnieniu

od rządów demokratycznych, reżimy komunistyczne nie muszą

się martwić o perspektywy wyborcze, mogą sobie pozwolić na

ujawnianie prawdziwej bądź fałszywej informacji o samych sobie.

Podkreślane są prawdziwe i fałszywe słabości systemów niekomunistycznych;

środki dostosowawcze i rozwiązania przedstawiane

są jako porażki, znaczenie różnic ideologicznych między

światem komunistycznym a niekomunistycznym ulega pomniejszeniu.

Pozwala się rozważać wykalkulowane złagodzenie systemu,

a nawet pewne odejścia od dogmatów komunizmu. Wyolbrzymia

się wspólne cechy i interesy państw demokratycznych i

komunistycznych, zaś długofalowe cele komunizmu i ich skoordynowana

realizacja są ukrywane. Jednak główną cechą tego

wzorca jest podkreślanie rzekomych podziałów w świecie komunistycznym

i ewolucji państw komunistycznych w kierunku

niepodległych państw narodowych, działających głównie zgodnie

ze swoimi interesami narodowymi. Wzorzec „słabości i ewo–

14 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

lucji” określa zastosowane formy i środki. Główną rolę odgrywają

specjalne operacje dezinformacyjne, znaczenie propagandy zaś

ulega pomniejszeniu i zaczyna ona odgrywać rolę pomocniczą.

Precedens NEP-u

Wzorzec „słabości i ewolucji” został z powodzeniem zastosowany

przez Lenina w latach dwudziestych. W roku 1921 Rosja

Sowiecka stała w obliczu nieuchronnej zapaści, wręcz upadku.

Przemysł został zniszczony przez wojnę, rolnictwo znajdowało

się w kryzysie. Rosjanie, rozczarowani surową polityką „komunizmu

wojennego” byli na krawędzi rewolty, polityka terroru okazywała

się nieskuteczna. Na Syberii i wzdłuż Wołgi wybuchały

powstania chłopskie. Ruchy narodowe na Ukrainie, w Gruzji,

Armenii i w Azji Centralnej otwarcie głosiły separatyzm i stanowiły

poważne zagrożenie dla jedności państwowej, zbuntowali

się marynarze w bazie w Kronsztadzie. Upadły nadzieje na światową

rewolucję po porażkach komunistów w Niemczech, Polsce

i na Węgrzech. Główne mocarstwa europejskie, chociaż podzielone,

wszystkie były wrogie komunizmowi i nowemu państwu

sowieckiemu, wielka rosyjska emigracja, rozproszona po

całej Europie, spiskowała w celu obalenia reżimu. Rosja Sowiecka

znajdowała się w całkowitej izolacji politycznej i gospodarczej.

Właśnie w tych wybitnie niekorzystnych warunkach, w warunkach

niekorzystnej nierównowagi sił, Lenin wymyślił i uruchomił

długofalową politykę, która po ośmiu latach miała się zakończyć

spektakularnym sukcesem. Specjalnie nadano jej mylącą

nazwę „Nowej Polityki Gospodarczej” (NEP – Nowaja Ekonomiczeskaja

Politika). W rzeczywistości sięgała ona znacznie szerzej,

niż tylko sfera gospodarcza, definiując także podstawowe

cele polityczne i ideologiczne, taktykę wewnętrzną i zewnętrz–

15 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

ną reżimu oraz strategię dla międzynarodowego ruchu komunistycznego.

W okresie trwania NEP przywódcy sowieccy mieli

wyeliminować separatyzmy, poprzez stworzenie federacji republik

narodowych, czyli Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich.

Mieli wprowadzić długoterminowe planowanie gospodarki

na skalę państwa. Mieli zaplanować i zbudować sieć połączeń

elektrycznych w celu połączenia ze sobą całego kraju. Mieli

zacząć zmieniać równowagę sił na korzyść komunizmu.

Dla świata w ogólności NEP oznaczał, że przemysłowcy z zagranicy

otrzymali koncesje w sowieckim przemyśle i zezwolono

im na otwarcie interesów w Rosji Sowieckiej. Sowieckie przedsiębiorstwa

przemysłowe zostały zorganizowane w trusty i działały

na zasadach osiągania zysku, rachunku ekonomicznego;

mniejsze przedsiębiorstwa mogły stać się własnością spółdzielni

lub osób prywatnych. Ponownie w użytku znalazły się pieniądze

i zezwolono na prywatny handel. Rozluźniono restrykcje

wyjazdowe, ogłoszono amnestię i zachęcano do powrotu emigrantów,

zezwalając jednocześnie na emigrację części obywateli

sowieckich. Sowiecka dyplomacja poszukiwała form pokojowego

współistnienia z Zachodem.

Sowieccy przywódcy postrzegali to w inny sposób. Liczyli, że

NEP nie tylko spowoduje ożywienie gospodarcze, ale także uśmierzy

wewnętrzny bunt, rozszerzy handel zagraniczny, przyciągnie

obcy kapitał i wiedzę specjalistyczną. Miał także pozwolić na

pozyskanie uznania dyplomatycznego wśród państw niekomunistycznych,

uchronić od konfliktu z mocarstwami europejskimi,

pomóc w wykorzystaniu konfliktów wewnątrz i między państwami

kapitalistycznymi, zneutralizować ruch emigracyjny i

wesprzeć promocję rewolucji światowej poprzez ruch komunistyczny.

Lenin wierzył, że ta zasadniczo agresywna i ideologiczna polityka

okaże się skuteczna, jeśli będzie jej towarzyszyło systema–

16 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

tyczne wprowadzanie w błąd opinii światowej i przedstawianie

mylnych informacji lub, używając słowa na wskroś współczesnego:

dezinformacji. Cechami charakterystycznymi tej dezinformacji

były pozorowane złagodzenie ideologii komunistycznej, unikanie

odniesień do przemocy w metodach działania, przesada w

przedstawianiu stopnia przywrócenia kapitalizmu w Rosji Sowieckiej,

stosowanie trzeźwego i „biznesowego” stylu w negocjacjach

dyplomatycznych i handlowych z Zachodem, a także

nacisk na rozbrojenie i pokojowe współistnienie. Wszystko to

było obliczone na wywołanie wrażenia, że system komunistyczny

był słaby i stracił swój rewolucyjny impet. Pozostawiony sam

sobie, albo miałby się rozpaść, albo w jakiś sposób ułożyć z systemem

kapitalistycznym.

Sowiecka służba bezpieczeństwa została zreorganizowana, i

przyjęła nazwę OGPU (Związkowy Państwowy Zarząd Polityczny)

i otrzymała nowe zadania polityczne. Zlecono jej montowanie

operacji politycznych i dezinformacyjnych. Stworzono podstawione,

fałszywe ruchy opozycyjne, sterowane potajemnie

przez OGPU. Zaplanowano je w celu wciągania w swoje szeregi

prawdziwych opozycjonistów w kraju i zagranicą. Reżim używał

tych niewinnych osób do różnych celów. Mogły funkcjonować

jako kanały dezinformacji, szantażowano ich i rekrutowano jako

agentów, aresztowano i wytaczano publiczne procesy. Charakterystycznym

(choć nie jedynym) przykładem tej techniki była tak

zwana operacja „Trust”.

W 1921 roku, na samym początku NEP-u, OGPU stworzyła w

Rosji Sowieckiej fałszywą organizację antysowiecką, Sojusz Monarchistyczny

Rosji Środkowej. Założona przez carskich generałów

w Moskwie i Leningradzie, niegdyś istniała naprawdę, została

jednak zlikwidowana przez tajne służby w latach 1919-1920.

Organizacją nominalnie kierowali jej byli członkowie, w tym dawni

carscy generałowie, a także członkowie starej arystokracji, któ–

17 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

rzy przeszli na stronę Sowietów. Ich lojalność wobec reżimu sowieckiego

nie podlegała wątpliwości, ponieważ zdradzili dawnych

przyjaciół z podziemia antykomunistycznego. Byli to carscy

generałowie Brusiłow i Zajonczkowskij, były carski attaché

wojskowy w Jugosławii [Serbii], gen. Potapow, a także b. carski

urzędnik z ministerstwa transportu Jakuszew. Najbardziej aktywnym

członkiem „Trustu” był dawny oficer wywiadu Sztabu Generalnego

w carskiej Rosji, który używał wielu nazwisk, a jedno

z nich to Opperput.

Agenci „Trustu” podróżowali za granice i ustanawiali poufne

kontakty z prawdziwymi przywódcami antykomunistycznej emigracji,

rzekomo w celu koordynacji działań przeciw reżimowi

sowieckiemu. Wśród ważnych przedstawicieli emigracji, z którymi

się spotykali, byli Borys Sawinkow oraz generałowie Wrangel

i Kutiepow.

Agenci przekonywali swoje kontakty, że monarchistyczny

ruch antysowiecki, który reprezentowali, dobrze już okrzepł i

spenetrował wyższe szczeble w armii, służbach bezpieczeństwa,

a nawet w rządzie i że w swoim czasie będzie mógł przejąć władzę

i przywrócić monarchię. Przekonali przywódców emigracji, że

system przeszedł radykalną przemianę: komunizm zawiódł, ideologia

była martwa, aktualni przywódcy nie mieli nic wspólnego

z fanatycznymi rewolucjonistami z przeszłości. W głębi serca

byli nacjonalistami, a ich reżim ewoluował w stronę umiarkowanego

reżimu narodowego i miał wkrótce upaść. NEP miał być

pierwszym poważnym ustępstwem na drodze do przywrócenia

w Rosji kapitalizmu. Wkrótce miały nastąpić koncesje polityczne.

Z tego powodu, jak przekonywali agenci „Trustu”, każda interwencja

czy wrogi gest ze strony mocarstw europejskich lub

ruchu emigracyjnego byłyby co najmniej złymi pomysłami, jeśli

nie tragicznymi, jako że zjednoczyłyby tylko Rosjan wokół rządu

i w ten sposób przedłużyłyby jego trwanie. Rządy europejskie i

– 18 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

przywódcy emigracji powinni przerwać antysowiecką działalność

terrorystyczną i zmienić swoją postawę z wrogiej reżimowi

sowieckiemu na biernie go akceptującą. Powinny uznać jego

państwowość i zwiększyć obroty handlowe. W ten sposób bardziej

mogliby się przysłużyć ewolucji systemu. Przywódcy opozycji

powinni wrócić do Rosji i tam mieć swój wkład w proces

przemian.

Oczywiście wśród emigracji znaleźli się nieufni, ale prestiż

przywódców organizacji (w szczególności generała Brusiłowa)

większość przekonał. Przyjęli na wiarę dezinformację „Trustu” i

przekazali ją do wpływowych przyjaciół w europejskich służbach

wywiadowczych. Kiedy po jakimś czasie trafiła ona do rządów

jako „tajny” materiał wywiadowczy, brzmiała bardzo imponująco,

a kiedy ta sama historia zaczęła być potwierdzana przez jedno

źródło po drugim, stała się „tajna i wiarygodna”. Zaangażowały

się w nią liczne służby specjalne w całej Europie i wydawało

się niemożliwe, aby wszystkie się myliły.

W czasie kiedy „Trust” rozkwitał, OGPU przejęła kontrolę,

całkowicie lub częściowo, nad dwoma dalszymi ruchami obliczonymi

na wpływanie na klimat polityczny sprzyjający dla NEP. Były

to ruch „Zmiana Znaków Drogowych” i ruch „Euroazjatycki”.

Pierwszy był wykorzystywany przez sowieckie tajne służby w celu

zwodzenia emigracji i europejskich intelektualistów, że ideologia

komunistyczna była w odwrocie, a reżim sowiecki ewoluował

w stronę umiarkowanego państwa narodowego. Ruch publikował

w Paryżu i Pradze, przy nieoficjalnym wsparciu obu rządów,

tygodnik „Zmiana Znaków Drogowych” , a w Berlinie gazetę „W

Przeddzień”. W 1922 roku, nieco ryzykownie, rząd sowiecki zezwolił

na wydawanie w Moskwie i Leningradzie dwóch czasopism,

„Rosja” i „Nowa Rosja”. Miały one na celu wywierać podobny

wpływ na inteligencję wewnątrz kraju.

– 19 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

Do 1926 roku wszystkie publikacje ruchu „Zmiana Znaków

Drogowych” zostały skonfiskowane, ruch rozbity, a część jego

przywódców w Związku Sowieckim aresztowana. Jedna z oficjalnych

sowieckich publikacji częściowo potwierdza wykorzystanie

ruchu w celach dezinformacyjnych i opisuje jego koniec. Nieco

później operacja „Trust” zakończyła się aresztowaniem tych

przeciwników reżimu, którzy byli na tyle nierozważni, że ujawnili

się, wiążąc się z „Trustem”.

W celu wywarcia wrażenia na sowieckim społeczeństwie,

przeprowadzono procesy przeciw opozycjonistom – niektórym

prawdziwym, innym fałszywym – na obszarze całego państwa.

Za granicą stosowano wiele różnych środków w celu rozbicia,

rozproszenia i dyskredytacji ruchu emigracyjnego i europejskich

służb wywiadowczych. Agenci obu rodzajów, niektórzy prawdziwi,

inni fałszywi, byli zaocznie sądzeni, przywódcy emigracji,

dziennikarze, biznesmeni, dyplomaci i członkowie rządów byli

szantażowani w celu skłonienia ich do współpracy z sowieckim

wywiadem. Pojedynczych przywódców ruchu emigracyjnego i

ich zwolenników porywano, włączając w to Borysa Sawinkowa,

generała Kutiepowa i estońskiego ambasadora w Moskwie Adu

Birka. „Spalonych” agentów wymieniono na innych. Wybrane

osoby i rządy ośmieszano jako „głupców, którzy ulegli sprytnej

prowokacji OGPU”, bądź też szantażowano groźbą dyskredytacji.

Dla przykładu, jeszcze w 1944 roku, podczas sowieckiej okupacji

Finlandii, Żdanow straszył fińskiego prezydenta Mannerheima,

że jeśli nie zgodzi się na sowieckie żądania, zostanie publicznie

osądzony za swoją antysowiecką działalność podczas

operacji „Trust” i w ten sposób zostanie wykluczony z polityki.

NEP został oficjalnie zakończony przez Stalina w 1929 roku

czymś, co nazwano „socjalistyczną ofensywą na wszystkich frontach”.

Cofnięto koncesje dla zagranicznych przemysłowców, zabroniono

działalności prywatnych przedsiębiorstw, skonfiskowa–

20 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

no prywatną własność, skolektywizowano rolnictwo, zintensyfikowano

represje wobec opozycji politycznej. Równie dobrze

NEP-u mogło nigdy nie być.

Skutki NEP-u

Podczas NEP-u nastąpiła wielka poprawa sytuacji w rolnictwie,

w przemyśle i handlu. Mimo że NEP nie przyciągnął wielkich

kredytów z Zachodu, w jego skutku sprowadzono technologię

i nowoczesny, wydajny sprzęt. Tysiące zachodnich techników i

inżynierów pomogło uprzemysłowić Związek Sowiecki, zachodnie

firmy wybudowały najważniejsze fabryki. Można powiedzieć,

że podwaliny pod sowiecki przemysł ciężki i zbrojeniowy zostały

położone w latach dwudziestych z amerykańską, brytyjską,

czechosłowacką, a po Traktacie z Rapallo (1922), także z niemiecką

pomocą. Niemcy odegrały szczególnie ważną rolę w procesie

militaryzacji Związku Sowieckiego. Zgodnie z tajnymi klauzulami

traktatu, Niemcy pomogli zbudować nowoczesne fabryki

sprzętu lotniczego i pancernego. Komuniści nazywali cynicznie

obcych przemysłowców i biznesmenów „pomocnikami socjalizmu”.

Rozpoczęto epokę długofalowego planowania i industrializacji.

Uznanie Związku Sowieckiego de iure przez państwa

zachodnie pomogło reżimowi pokonać opozycję wewnętrzną i

ustabilizować się politycznie. Niedobitki innych partii politycznych

(eserowcy [Socjaliści-Rewolucjoniści], mienszewicy i syjoniści)

zostały zdławione, zlikwidowane lub wygnane. Chłopów

spacyfikowano. Złamano niezależność kościołów, założono nowe

„żyjące kościoły”, kontrolowane przez reżim. Zmiażdżono ruchy

narodowe i separatystyczne w Gruzji, Armenii, na Ukrainie i w

republikach azjatyckich, narody zostały całkowicie inkorporowane

do związku federalnego. Podczas NEP-u nie powstała żadna

nowa opozycja polityczna. Regularne czystki w partii komuni–

21 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

stycznej utrzymały ideologiczną czystość, tylko mniejszość jej

członków uległa pokusom kapitalizmu i została wyrzucona. Partia

i tajne służby zdobyły doświadczenie w aktywnej działalności

i kontrolowaniu kontaktów z Zachodem. Służby bezpieczeństwa

zaczęły sprawować efektywną kontrolę nad sowieckim społeczeństwem.

Antysowiecki blok państw europejskich, którego powstania

się spodziewano, nigdy się nie ziścił. Wszystkie ważniejsze

państwa (poza USA), uznały de iure Związek Sowiecki.

Rosyjski ruch emigracyjny został skutecznie spenetrowany,

zdyskredytowany i pozostawiony samu sobie w rozkładzie.

Traktat z Rapallo, podpisany z Niemcami w 1922 roku (ukoronowanie

aktywnej dyplomacji Lenina) podniósł prestiż Sowietów,

pomógł zwiększyć potencjał militarny, uniemożliwił

powstanie wspólnego frontu antykomunistycznego w Europie

i osłabił Republikę Weimarską.

Między 1921 a 1929 rokiem do Kominternu dołączyło dwanaście

nowych partii komunistycznych, co w sumie dało czterdzieści

sześć. Stosując legalną taktykę, partie komunistyczne zwiększały

swoje wpływy w związkach zawodowych i parlamentach.

Mimo że hasło stworzenia „zjednoczonego frontu” z Międzynarodówką

Socjalistyczną nie zostało zrealizowane, niektóre partie

socjalistyczne (niemiecka, francuska, hiszpańska i czechosłowacka)

podzieliły się pod wpływem usilnych starań komunistów:

frakcje skrajnie lewicowe przyłączały się do partii komunistycznych

lub zakładały nowe partie. Komintern zdobył cenne doświadczenie

w jednoczesnym stosowaniu taktyki legalnej i rewolucyjnej,

w umiejętności zmieniania jednej na drugą oraz w

koordynowaniu działań z dyplomacją sowiecką. Połączone taktyki

zostały skutecznie wykorzystane przez komunistów w nacjonalistycznych

Chinach. Mongolia została pierwszym państwem

satelickim ZSRR.

– 22 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

Wnioski z NEP-u

Dezinformacja w okresie NEP-u okazała się sukcesem. Patrząc

oczami Zachodu, zagrożenie komunizmem podczas jego trwania

wydawało się zażegnane. Lęk przed bolszewizmem został

rozwiany. Osłabła pozycja antykomunistów. Wzrosły nadzieje na

odprężenie. Zachodnia opinia publiczna, niechętna poświęceniom,

naciskała na swoje rządy w sprawie dalszego układania się

z reżimem sowieckim. Oczywiście, w rzeczywistości zagrożenie

komunizmem wzrosło: zachodnie nadzieje za jakiś czas miały

zostać całkowicie zburzone. Niemniej stratedzy komunizmu nauczyli

się, że przywódcy Zachodu mogą być oszukiwani i skłaniani

do podejmowania błędnych decyzji w zakresie ich ocen i

polityki wobec Związku Sowieckiego. Rzeczywiście, dezinformacja

stworzyła korzystne warunki dla skutecznego funkcjonowania

sowieckiej polityki wewnętrznej, dyplomacji i działalności

Kominternu.

– 23 –

Wzorce Dezinformacji:

„Słabość i Ewolucja”

Można wyróżnić trzy wzorce strategicznej dezinformacji stosowane

przez komunistów: wzorzec dla okresu, w którym realizowane

są cele konkretnej dalekosiężnej doktryny politycznej,

wzorzec na czas kryzysu reżimu komunistycznego lub jego polityki

i wreszcie wzorzec na okres przejściowy.

Wzorzec „Słabości i Ewolucji”

Wzorzec dezinformacji wykorzystywany podczas realizacji

dalekosiężnej doktryny politycznej można nazwać wzorcem

„słabości i ewolucji” lub też „wykalkulowanego umiaru ideologicznego”.

Jego celem jest rozwianie obaw przeciwnika międzynarodowego

komunizmu, poprzez zaniżanie jego rzeczywistej

siły i utrudnianie im działań poprzez maskowanie rzeczywistych

postępów komunizmu.

Dezinformacyjne zastosowanie tego wzorca oznacza zatem

odzwierciedlanie rzeczywistych lub wymyślonych słabości, rozłamów

i kryzysów świata komunistycznego, oraz stwarzanie wrażenia

ewolucji od systemu ideologicznego w stronę jakiegoś systemu

konwencjonalnego, narodowo-państwowego. Zamiarem

– 13 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

jest spowodowanie sytuacji, w której niekomunistyczne państwa,

przyjmujące rzekomą niespójność i ewolucję świata komunistycznego

za pewnik, nie będą w stanie zareagować odpowiednio na

strategię ofensywną i w zamieszaniu zostaną zmuszone do podjęcia

błędnych decyzji i przyjęcia nietrafnych analiz w sferze

współistnienia ze światem komunistycznym. Główną rolę w tym

wzorcu dezinformacji odgrywa ukrywanie i mylne przedstawianie

prawdziwej natury, celów, taktyki i technik prowadzenia

polityki.

Podejmowane są wysiłki w celu ukrycia lub zaniżenia prawdziwej

siły i agresywności komunizmu w celu pozyskania i wykorzystania

taktycznych sojuszników politycznych i uniknięcia

wzbudzenia ich podejrzeń. Prawdziwe pozytywne informacje o

reżimach komunistycznych są zatajane lub dezawuowane, niekorzystne

są ujawniane, wymyślane, bądź przekazywane w formie

„przecieków kontrolowanych”. Wiedząc, że w odróżnieniu

od rządów demokratycznych, reżimy komunistyczne nie muszą

się martwić o perspektywy wyborcze, mogą sobie pozwolić na

ujawnianie prawdziwej bądź fałszywej informacji o samych sobie.

Podkreślane są prawdziwe i fałszywe słabości systemów niekomunistycznych;

środki dostosowawcze i rozwiązania przedstawiane

są jako porażki, znaczenie różnic ideologicznych między

światem komunistycznym a niekomunistycznym ulega pomniejszeniu.

Pozwala się rozważać wykalkulowane złagodzenie systemu,

a nawet pewne odejścia od dogmatów komunizmu. Wyolbrzymia

się wspólne cechy i interesy państw demokratycznych i

komunistycznych, zaś długofalowe cele komunizmu i ich skoordynowana

realizacja są ukrywane. Jednak główną cechą tego

wzorca jest podkreślanie rzekomych podziałów w świecie komunistycznym

i ewolucji państw komunistycznych w kierunku

niepodległych państw narodowych, działających głównie zgodnie

ze swoimi interesami narodowymi. Wzorzec „słabości i ewo–

14 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

lucji” określa zastosowane formy i środki. Główną rolę odgrywają

specjalne operacje dezinformacyjne, znaczenie propagandy zaś

ulega pomniejszeniu i zaczyna ona odgrywać rolę pomocniczą.

Precedens NEP-u

Wzorzec „słabości i ewolucji” został z powodzeniem zastosowany

przez Lenina w latach dwudziestych. W roku 1921 Rosja

Sowiecka stała w obliczu nieuchronnej zapaści, wręcz upadku.

Przemysł został zniszczony przez wojnę, rolnictwo znajdowało

się w kryzysie. Rosjanie, rozczarowani surową polityką „komunizmu

wojennego” byli na krawędzi rewolty, polityka terroru okazywała

się nieskuteczna. Na Syberii i wzdłuż Wołgi wybuchały

powstania chłopskie. Ruchy narodowe na Ukrainie, w Gruzji,

Armenii i w Azji Centralnej otwarcie głosiły separatyzm i stanowiły

poważne zagrożenie dla jedności państwowej, zbuntowali

się marynarze w bazie w Kronsztadzie. Upadły nadzieje na światową

rewolucję po porażkach komunistów w Niemczech, Polsce

i na Węgrzech. Główne mocarstwa europejskie, chociaż podzielone,

wszystkie były wrogie komunizmowi i nowemu państwu

sowieckiemu, wielka rosyjska emigracja, rozproszona po

całej Europie, spiskowała w celu obalenia reżimu. Rosja Sowiecka

znajdowała się w całkowitej izolacji politycznej i gospodarczej.

Właśnie w tych wybitnie niekorzystnych warunkach, w warunkach

niekorzystnej nierównowagi sił, Lenin wymyślił i uruchomił

długofalową politykę, która po ośmiu latach miała się zakończyć

spektakularnym sukcesem. Specjalnie nadano jej mylącą

nazwę „Nowej Polityki Gospodarczej” (NEP – Nowaja Ekonomiczeskaja

Politika). W rzeczywistości sięgała ona znacznie szerzej,

niż tylko sfera gospodarcza, definiując także podstawowe

cele polityczne i ideologiczne, taktykę wewnętrzną i zewnętrz–

15 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

ną reżimu oraz strategię dla międzynarodowego ruchu komunistycznego.

W okresie trwania NEP przywódcy sowieccy mieli

wyeliminować separatyzmy, poprzez stworzenie federacji republik

narodowych, czyli Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich.

Mieli wprowadzić długoterminowe planowanie gospodarki

na skalę państwa. Mieli zaplanować i zbudować sieć połączeń

elektrycznych w celu połączenia ze sobą całego kraju. Mieli

zacząć zmieniać równowagę sił na korzyść komunizmu.

Dla świata w ogólności NEP oznaczał, że przemysłowcy z zagranicy

otrzymali koncesje w sowieckim przemyśle i zezwolono

im na otwarcie interesów w Rosji Sowieckiej. Sowieckie przedsiębiorstwa

przemysłowe zostały zorganizowane w trusty i działały

na zasadach osiągania zysku, rachunku ekonomicznego;

mniejsze przedsiębiorstwa mogły stać się własnością spółdzielni

lub osób prywatnych. Ponownie w użytku znalazły się pieniądze

i zezwolono na prywatny handel. Rozluźniono restrykcje

wyjazdowe, ogłoszono amnestię i zachęcano do powrotu emigrantów,

zezwalając jednocześnie na emigrację części obywateli

sowieckich. Sowiecka dyplomacja poszukiwała form pokojowego

współistnienia z Zachodem.

Sowieccy przywódcy postrzegali to w inny sposób. Liczyli, że

NEP nie tylko spowoduje ożywienie gospodarcze, ale także uśmierzy

wewnętrzny bunt, rozszerzy handel zagraniczny, przyciągnie

obcy kapitał i wiedzę specjalistyczną. Miał także pozwolić na

pozyskanie uznania dyplomatycznego wśród państw niekomunistycznych,

uchronić od konfliktu z mocarstwami europejskimi,

pomóc w wykorzystaniu konfliktów wewnątrz i między państwami

kapitalistycznymi, zneutralizować ruch emigracyjny i

wesprzeć promocję rewolucji światowej poprzez ruch komunistyczny.

Lenin wierzył, że ta zasadniczo agresywna i ideologiczna polityka

okaże się skuteczna, jeśli będzie jej towarzyszyło systema–

16 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

tyczne wprowadzanie w błąd opinii światowej i przedstawianie

mylnych informacji lub, używając słowa na wskroś współczesnego:

dezinformacji. Cechami charakterystycznymi tej dezinformacji

były pozorowane złagodzenie ideologii komunistycznej, unikanie

odniesień do przemocy w metodach działania, przesada w

przedstawianiu stopnia przywrócenia kapitalizmu w Rosji Sowieckiej,

stosowanie trzeźwego i „biznesowego” stylu w negocjacjach

dyplomatycznych i handlowych z Zachodem, a także

nacisk na rozbrojenie i pokojowe współistnienie. Wszystko to

było obliczone na wywołanie wrażenia, że system komunistyczny

był słaby i stracił swój rewolucyjny impet. Pozostawiony sam

sobie, albo miałby się rozpaść, albo w jakiś sposób ułożyć z systemem

kapitalistycznym.

Sowiecka służba bezpieczeństwa została zreorganizowana, i

przyjęła nazwę OGPU (Związkowy Państwowy Zarząd Polityczny)

i otrzymała nowe zadania polityczne. Zlecono jej montowanie

operacji politycznych i dezinformacyjnych. Stworzono podstawione,

fałszywe ruchy opozycyjne, sterowane potajemnie

przez OGPU. Zaplanowano je w celu wciągania w swoje szeregi

prawdziwych opozycjonistów w kraju i zagranicą. Reżim używał

tych niewinnych osób do różnych celów. Mogły funkcjonować

jako kanały dezinformacji, szantażowano ich i rekrutowano jako

agentów, aresztowano i wytaczano publiczne procesy. Charakterystycznym

(choć nie jedynym) przykładem tej techniki była tak

zwana operacja „Trust”.

W 1921 roku, na samym początku NEP-u, OGPU stworzyła w

Rosji Sowieckiej fałszywą organizację antysowiecką, Sojusz Monarchistyczny

Rosji Środkowej. Założona przez carskich generałów

w Moskwie i Leningradzie, niegdyś istniała naprawdę, została

jednak zlikwidowana przez tajne służby w latach 1919-1920.

Organizacją nominalnie kierowali jej byli członkowie, w tym dawni

carscy generałowie, a także członkowie starej arystokracji, któ–

17 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

rzy przeszli na stronę Sowietów. Ich lojalność wobec reżimu sowieckiego

nie podlegała wątpliwości, ponieważ zdradzili dawnych

przyjaciół z podziemia antykomunistycznego. Byli to carscy

generałowie Brusiłow i Zajonczkowskij, były carski attaché

wojskowy w Jugosławii [Serbii], gen. Potapow, a także b. carski

urzędnik z ministerstwa transportu Jakuszew. Najbardziej aktywnym

członkiem „Trustu” był dawny oficer wywiadu Sztabu Generalnego

w carskiej Rosji, który używał wielu nazwisk, a jedno

z nich to Opperput.

Agenci „Trustu” podróżowali za granice i ustanawiali poufne

kontakty z prawdziwymi przywódcami antykomunistycznej emigracji,

rzekomo w celu koordynacji działań przeciw reżimowi

sowieckiemu. Wśród ważnych przedstawicieli emigracji, z którymi

się spotykali, byli Borys Sawinkow oraz generałowie Wrangel

i Kutiepow.

Agenci przekonywali swoje kontakty, że monarchistyczny

ruch antysowiecki, który reprezentowali, dobrze już okrzepł i

spenetrował wyższe szczeble w armii, służbach bezpieczeństwa,

a nawet w rządzie i że w swoim czasie będzie mógł przejąć władzę

i przywrócić monarchię. Przekonali przywódców emigracji, że

system przeszedł radykalną przemianę: komunizm zawiódł, ideologia

była martwa, aktualni przywódcy nie mieli nic wspólnego

z fanatycznymi rewolucjonistami z przeszłości. W głębi serca

byli nacjonalistami, a ich reżim ewoluował w stronę umiarkowanego

reżimu narodowego i miał wkrótce upaść. NEP miał być

pierwszym poważnym ustępstwem na drodze do przywrócenia

w Rosji kapitalizmu. Wkrótce miały nastąpić koncesje polityczne.

Z tego powodu, jak przekonywali agenci „Trustu”, każda interwencja

czy wrogi gest ze strony mocarstw europejskich lub

ruchu emigracyjnego byłyby co najmniej złymi pomysłami, jeśli

nie tragicznymi, jako że zjednoczyłyby tylko Rosjan wokół rządu

i w ten sposób przedłużyłyby jego trwanie. Rządy europejskie i

– 18 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

przywódcy emigracji powinni przerwać antysowiecką działalność

terrorystyczną i zmienić swoją postawę z wrogiej reżimowi

sowieckiemu na biernie go akceptującą. Powinny uznać jego

państwowość i zwiększyć obroty handlowe. W ten sposób bardziej

mogliby się przysłużyć ewolucji systemu. Przywódcy opozycji

powinni wrócić do Rosji i tam mieć swój wkład w proces

przemian.

Oczywiście wśród emigracji znaleźli się nieufni, ale prestiż

przywódców organizacji (w szczególności generała Brusiłowa)

większość przekonał. Przyjęli na wiarę dezinformację „Trustu” i

przekazali ją do wpływowych przyjaciół w europejskich służbach

wywiadowczych. Kiedy po jakimś czasie trafiła ona do rządów

jako „tajny” materiał wywiadowczy, brzmiała bardzo imponująco,

a kiedy ta sama historia zaczęła być potwierdzana przez jedno

źródło po drugim, stała się „tajna i wiarygodna”. Zaangażowały

się w nią liczne służby specjalne w całej Europie i wydawało

się niemożliwe, aby wszystkie się myliły.

W czasie kiedy „Trust” rozkwitał, OGPU przejęła kontrolę,

całkowicie lub częściowo, nad dwoma dalszymi ruchami obliczonymi

na wpływanie na klimat polityczny sprzyjający dla NEP. Były

to ruch „Zmiana Znaków Drogowych” i ruch „Euroazjatycki”.

Pierwszy był wykorzystywany przez sowieckie tajne służby w celu

zwodzenia emigracji i europejskich intelektualistów, że ideologia

komunistyczna była w odwrocie, a reżim sowiecki ewoluował

w stronę umiarkowanego państwa narodowego. Ruch publikował

w Paryżu i Pradze, przy nieoficjalnym wsparciu obu rządów,

tygodnik „Zmiana Znaków Drogowych” , a w Berlinie gazetę „W

Przeddzień”. W 1922 roku, nieco ryzykownie, rząd sowiecki zezwolił

na wydawanie w Moskwie i Leningradzie dwóch czasopism,

„Rosja” i „Nowa Rosja”. Miały one na celu wywierać podobny

wpływ na inteligencję wewnątrz kraju.

– 19 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

Do 1926 roku wszystkie publikacje ruchu „Zmiana Znaków

Drogowych” zostały skonfiskowane, ruch rozbity, a część jego

przywódców w Związku Sowieckim aresztowana. Jedna z oficjalnych

sowieckich publikacji częściowo potwierdza wykorzystanie

ruchu w celach dezinformacyjnych i opisuje jego koniec. Nieco

później operacja „Trust” zakończyła się aresztowaniem tych

przeciwników reżimu, którzy byli na tyle nierozważni, że ujawnili

się, wiążąc się z „Trustem”.

W celu wywarcia wrażenia na sowieckim społeczeństwie,

przeprowadzono procesy przeciw opozycjonistom – niektórym

prawdziwym, innym fałszywym – na obszarze całego państwa.

Za granicą stosowano wiele różnych środków w celu rozbicia,

rozproszenia i dyskredytacji ruchu emigracyjnego i europejskich

służb wywiadowczych. Agenci obu rodzajów, niektórzy prawdziwi,

inni fałszywi, byli zaocznie sądzeni, przywódcy emigracji,

dziennikarze, biznesmeni, dyplomaci i członkowie rządów byli

szantażowani w celu skłonienia ich do współpracy z sowieckim

wywiadem. Pojedynczych przywódców ruchu emigracyjnego i

ich zwolenników porywano, włączając w to Borysa Sawinkowa,

generała Kutiepowa i estońskiego ambasadora w Moskwie Adu

Birka. „Spalonych” agentów wymieniono na innych. Wybrane

osoby i rządy ośmieszano jako „głupców, którzy ulegli sprytnej

prowokacji OGPU”, bądź też szantażowano groźbą dyskredytacji.

Dla przykładu, jeszcze w 1944 roku, podczas sowieckiej okupacji

Finlandii, Żdanow straszył fińskiego prezydenta Mannerheima,

że jeśli nie zgodzi się na sowieckie żądania, zostanie publicznie

osądzony za swoją antysowiecką działalność podczas

operacji „Trust” i w ten sposób zostanie wykluczony z polityki.

NEP został oficjalnie zakończony przez Stalina w 1929 roku

czymś, co nazwano „socjalistyczną ofensywą na wszystkich frontach”.

Cofnięto koncesje dla zagranicznych przemysłowców, zabroniono

działalności prywatnych przedsiębiorstw, skonfiskowa–

20 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

no prywatną własność, skolektywizowano rolnictwo, zintensyfikowano

represje wobec opozycji politycznej. Równie dobrze

NEP-u mogło nigdy nie być.

Skutki NEP-u

Podczas NEP-u nastąpiła wielka poprawa sytuacji w rolnictwie,

w przemyśle i handlu. Mimo że NEP nie przyciągnął wielkich

kredytów z Zachodu, w jego skutku sprowadzono technologię

i nowoczesny, wydajny sprzęt. Tysiące zachodnich techników i

inżynierów pomogło uprzemysłowić Związek Sowiecki, zachodnie

firmy wybudowały najważniejsze fabryki. Można powiedzieć,

że podwaliny pod sowiecki przemysł ciężki i zbrojeniowy zostały

położone w latach dwudziestych z amerykańską, brytyjską,

czechosłowacką, a po Traktacie z Rapallo (1922), także z niemiecką

pomocą. Niemcy odegrały szczególnie ważną rolę w procesie

militaryzacji Związku Sowieckiego. Zgodnie z tajnymi klauzulami

traktatu, Niemcy pomogli zbudować nowoczesne fabryki

sprzętu lotniczego i pancernego. Komuniści nazywali cynicznie

obcych przemysłowców i biznesmenów „pomocnikami socjalizmu”.

Rozpoczęto epokę długofalowego planowania i industrializacji.

Uznanie Związku Sowieckiego de iure przez państwa

zachodnie pomogło reżimowi pokonać opozycję wewnętrzną i

ustabilizować się politycznie. Niedobitki innych partii politycznych

(eserowcy [Socjaliści-Rewolucjoniści], mienszewicy i syjoniści)

zostały zdławione, zlikwidowane lub wygnane. Chłopów

spacyfikowano. Złamano niezależność kościołów, założono nowe

„żyjące kościoły”, kontrolowane przez reżim. Zmiażdżono ruchy

narodowe i separatystyczne w Gruzji, Armenii, na Ukrainie i w

republikach azjatyckich, narody zostały całkowicie inkorporowane

do związku federalnego. Podczas NEP-u nie powstała żadna

nowa opozycja polityczna. Regularne czystki w partii komuni–

21 –

CZĘŚĆ PIERWSZA. ROZDZIAŁ 2

stycznej utrzymały ideologiczną czystość, tylko mniejszość jej

członków uległa pokusom kapitalizmu i została wyrzucona. Partia

i tajne służby zdobyły doświadczenie w aktywnej działalności

i kontrolowaniu kontaktów z Zachodem. Służby bezpieczeństwa

zaczęły sprawować efektywną kontrolę nad sowieckim społeczeństwem.

Antysowiecki blok państw europejskich, którego powstania

się spodziewano, nigdy się nie ziścił. Wszystkie ważniejsze

państwa (poza USA), uznały de iure Związek Sowiecki.

Rosyjski ruch emigracyjny został skutecznie spenetrowany,

zdyskredytowany i pozostawiony samu sobie w rozkładzie.

Traktat z Rapallo, podpisany z Niemcami w 1922 roku (ukoronowanie

aktywnej dyplomacji Lenina) podniósł prestiż Sowietów,

pomógł zwiększyć potencjał militarny, uniemożliwił

powstanie wspólnego frontu antykomunistycznego w Europie

i osłabił Republikę Weimarską.

Między 1921 a 1929 rokiem do Kominternu dołączyło dwanaście

nowych partii komunistycznych, co w sumie dało czterdzieści

sześć. Stosując legalną taktykę, partie komunistyczne zwiększały

swoje wpływy w związkach zawodowych i parlamentach.

Mimo że hasło stworzenia „zjednoczonego frontu” z Międzynarodówką

Socjalistyczną nie zostało zrealizowane, niektóre partie

socjalistyczne (niemiecka, francuska, hiszpańska i czechosłowacka)

podzieliły się pod wpływem usilnych starań komunistów:

frakcje skrajnie lewicowe przyłączały się do partii komunistycznych

lub zakładały nowe partie. Komintern zdobył cenne doświadczenie

w jednoczesnym stosowaniu taktyki legalnej i rewolucyjnej,

w umiejętności zmieniania jednej na drugą oraz w

koordynowaniu działań z dyplomacją sowiecką. Połączone taktyki

zostały skutecznie wykorzystane przez komunistów w nacjonalistycznych

Chinach. Mongolia została pierwszym państwem

satelickim ZSRR.

– 22 –

NOWE KŁAMSTWA W MIEJSCE STARYCH

Wnioski z NEP-u

Dezinformacja w okresie NEP-u okazała się sukcesem. Patrząc

oczami Zachodu, zagrożenie komunizmem podczas jego trwania

wydawało się zażegnane. Lęk przed bolszewizmem został

rozwiany. Osłabła pozycja antykomunistów. Wzrosły nadzieje na

odprężenie. Zachodnia opinia publiczna, niechętna poświęceniom,

naciskała na swoje rządy w sprawie dalszego układania się

z reżimem sowieckim. Oczywiście, w rzeczywistości zagrożenie

komunizmem wzrosło: zachodnie nadzieje za jakiś czas miały

zostać całkowicie zburzone. Niemniej stratedzy komunizmu nauczyli

się, że przywódcy Zachodu mogą być oszukiwani i skłaniani

do podejmowania błędnych decyzji w zakresie ich ocen i

polityki wobec Związku Sowieckiego. Rzeczywiście, dezinformacja

stworzyła korzystne warunki dla skutecznego funkcjonowania

sowieckiej polityki wewnętrznej, dyplomacji i działalności

Kominternu.

– 23 –